ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Συνέδριο Κρήτης, «Συνέπειες της 11 Σεπτεμβρίου: η περίπτωση των Υπερασπιστών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

English
Deutsch
Ελληνικός
Arabic

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

·           Γενική επίδραση

Τα γεγονότα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 έχουν δημιουργήσει καταστάσεις εντός των οποίων έχει γίνει δυσχερέστερη η εκτέλεση του έργου των Υπερασπιστών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Μέσα στο πλαίσιο αυτό οι σύνεδροι κατέληξαν σε ορισμένες γενικές επισημάνσεις:

Οι άμεσες συνέπειες της 11ης Σεπτεμβρίου στις δραστηριότητες των ΥΑΔ επικεντρώνονται σε ένα περιορισμένο αριθμό κρατών. Σε αυτές τις χώρες νέοι και συχνά ιδιαίτερα παρεμβατικοί νόμοι ή διοικητικές διαδικασίες μελετώνται ή έχουν ήδη θεσπισθεί από τις κυβερνήσεις για την προστασία της εθνικής ασφάλειας. Σε κάποιες από αυτές τις χώρες τα νομοθετικά όργανα έδρασαν αποτελεσματικά στο να ελαχιστοποιήσουν την υιοθέτηση μέτρων που περιορίζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και το έργο των ΥΑΔ. Επίσης μερικές φορές, στη βάση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα εθνικά δικαστήρια, μετά την 11η Σεπτεμβρίου, έχουν επιτυχώς αντικρούσει τη νέα νομοθεσία, καθώς και τα διοικητικά μέτρα και τις κυβερνητικές πρακτικές, και έχουν ζητήσει τον τερματισμό μερικών καταχρηστικών πρακτικών που περιορίζουν το έργο των ΥΑΔ.

Αλλού, η διεθνής εκστρατεία εναντίον της τρομοκρατίας, έχει δώσει νέες δικαιολογίες σε καταπιεστικές κυβερνήσεις για την υιοθέτηση πρακτικών οι οποίες παραβιάζουν ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά οι συνέπειες για τους ΥΑΔ είναι συνήθως πιο έμμεσες. Μέσα στο υπάρχον κλίμα της αντιτρομοκρατίας και προστασίας της εθνικής ασφάλειας, σε αυτές τις χώρες τα νομοθετικά και διοικητικά μέτρα που εμποδίζουν το έργο των ΥΑΔ είτε υπήρχαν ήδη και απλώς ενισχύθηκαν, είτε ήταν νόμοι και μέτρα τα οποία ορισμένες κυβερνήσεις ήθελαν έτσι και αλλιώς να εισαγάγουν και τώρα αυτό μπορούσε να γίνει με λιγότερη αντίδραση.

Ο αριθμός των αυθαίρετων κρατήσεων, των περιπτώσεων άρνησης του habeas corpus και των μεροληπτικών δικών αυξήθηκε, ενώ οι παράνομες επιτηρήσεις, οι περιορισμοί στην ελευθερία της έκφρασης και του συνεταιρίζεσθαι, οι μη εντεταλμένες κατασχέσεις κεφαλαίων, οι απελάσεις και τα μέτρα άμεσων απομακρύνσεων χωρίς τις απαραίτητες διαδικαστικές εγγυήσεις, είναι μεταξύ των πλέον προβληματικών πεδίων που έχουν αναδειχθεί μετά την 11η Σεπτεμβρίου, κυρίως για τα άτομα και τις ομάδες που ανήκουν στις «ύποπτες» μειονότητες.

Οι ΥΑΔ είναι οι ίδιοι συχνά στόχος δυσφημιστικών εκστρατειών των κυβερνήσεών τους ή και άλλων μελών της κοινωνίας που υποστηρίζουν ότι σχετίζονται με τρομοκρατικές δραστηριότητες.

Όπου εκτελούνται τρομοκρατικές πράξεις, οι κυβερνήσεις έχουν το δικαίωμα να παίρνουν μέτρα για την προστασία της ζωής και των ελευθεριών των πολιτών, των δημοκρατικών θεσμών και γενικώς των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Τα μέτρα που τίθενται με σκοπό να προλαμβάνουν και να τιμωρούν τρομοκρατικές πράξεις πρέπει να προστατεύουν τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και την ανθρώπινη ασφάλεια. Τα μέτρα που υπομονεύουν αυτές τις ουσιαστικές αξίες αναμένεται να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα προς τον εκπεφρασμένο σκοπό τους.

Οι ΥΑΔ θα χρειαστεί να αντιμετωπίσουν τις ευρύτερες αιτίες της πολιτικής αποξένωσης και της βίας, σε βάθος χρόνου. Στο πλαίσιο αυτό οι σύνεδροι υπογράμμισαν τη σπουδαιότητα της σταθερής, επί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εκπαίδευσης και την προσπάθεια καλυτέρευσης της ποιότητας των δημοσιευμάτων των μέσων μαζικής ενημέρωσης στα θέματα αυτά. Αν και οι σύνεδροι αναγνωρίζουν ότι δεν υπάρχει απλή σύνδεση μεταξύ της φτώχειας και της πολιτικής βίας, οι ίδιοι επίσης αναγνωρίζουν ότι ο κοινωνικός αποκλεισμός και οικονομική αδικία δημιουργούν πρόσφορες για την υποβοήθηση της πολιτικής βίας καταστάσεις. Κατά συνέπεια, το έργο της προώθησης κοινωνικής και οικονομικής ασφάλειας δεν είναι λιγότερο σημαντικό από το έργο της προώθησης της πολιτικής δικαιοσύνης και επομένως οι ΥΑΔ πρέπει να ανανεώσουν το ενδιαφέρον τους στα θέματα προστασίας και προώθησης των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτισμικών δικαιωμάτων.

·            Λειτουργικά θέματα για τους ΥΑΔ

Σε πολλές χώρες, τα αντιτρομοκρατικά μέτρα οδήγησαν στην επέκταση περιορισμών όπως είναι το απόρρητο των σχετικών διαδικασιών και εμπόδισαν την πρόσβαση των ΥΑΔ σε αυτές, με συνέπεια η υπεράσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων τρίτων από του ΥΑΔ να γίνει κατά πολύ δυσχερέστερη. Ειδικότερα, μεταξύ των θεμάτων που εξετάστηκαν και που σύνεδροι αισθάνθηκαν ότι ΥΑΔ πρέπει να λάβουν υπόψη συμπεριλαμβάνονται:

-          Περιορισμοί μετακίνησης: ΥΑΔ θα επηρεασθούν από τα μέτρα που περιορίζουν τα ταξίδια και τις αιτήσεις για visa. Μερικοί ΥΑΔ έχουν ήδη υποστεί άρνηση visas με τη δικαιολογία ότι συνδέονται με την «τρομοκρατία» ”

-          Διπλωματική υποστήριξη: υπάρχουν ήδη ενδείξεις ότι ορισμένες κυβερνήσεις δεν προθυμοποιούνται να υποστηρίξουν το έργο για τα ανθρώπινα δικαιώματα και την προστασία των ΥΑΔ σε χώρες όπου τρομοκρατικές δραστηριότητες είναι ευρέως διαδεδομένες. Απόσυρση της πολιτικής προστασίας στις χώρες αυτές θα εκθέσει τους ΥΑΔ σε πρόσθετους κινδύνους.

-          Χρηματοδότηση: Προς το παρόν δεν έχει σημειωθεί σημαντική μείωση στη χρηματοδότηση των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά έχουν εκφρασθεί φόβοι ότι, στο μετά την 11η Σεπτεμβρίου κλίμα, σε ορισμένες χώρες, κυβερνητικοί και διακυβερνητικοί δωρητές θα περιορίσουν την οικονομική βοήθεια προς τους ΥΑΔ 

-          Άσυλο: Οι πρόσθετοι περιορισμοί στις διαδικασίες ασύλου και η δραστική μείωση του αριθμού περιπτώσεων για μετεγκατάσταση, είναι πιθανόν να επηρεάσουν τους ΥΑΔ που βρίσκονται ήδη σε κίνδυνο.

-          Πρόσβαση: Ιδιαίτερη ανησυχία υπάρχει, ιδίως μετά την 11 Σεπτεμβρίου, για την άρνηση ορισμένων χωρών να επιτρέψουν την πρόσβαση των ΥΑΔ σε αιτούντες πολιτικό άσυλο.

·             Αναφορά

Σε συνέδρια, τα οποία οργανώθηκαν σε διάφορες περιοχές από μη κυβερνητικές οργανώσεις έχουν γίνει συγκεκριμένες αναφορές των αρνητικών επιπτώσεων των γεγονότων της 11 Σεπτεμβρίου στο έργο των ΥΑΔ, ενώ η πρόσφατη Έκθεση της Ειδικού Εκπροσώπου του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για του ΥΑΔ κυρία Hina Jilani, παρέχει μια παγκόσμια επισκόπηση των προβλημάτων που αντιμετωπίζονται μέσα σε αυτό το πλαίσιο. Όμως τέτοιες περιπτώσεις δεν αναφέρονται πάντα, για πολλούς λόγους, και οι σύνεδροι συνειδητοποίησαν ότι η προσεκτική καταγραφή τους είναι ιδιαίτερης σημασίας.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

1. Οι σύνεδροι συμφώνησαν ότι οι ΥΑΔ πρέπει με αντικειμενικότητα να καταδικάσουν τις εσκεμμένες και αδιάκριτες επιθέσεις εναντίον απλών πολιτών, οπουδήποτε και αν αυτές συμβαίνουν, συμπεριλαμβανομένων των επιθέσεων της 11ης Σεπτεμβρίου, σε συνάρτηση πάντα με την παραβίαση της διεθνούς νομοθεσίας για τα ανθρώπινα δικαιώματα και το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.
2. Οι σύνεδροι επαναβεβαίωσαν ότι η κατάλληλη και πιο αποτελεσματική αντίδραση σε τέτοιου είδους επιθέσεις είναι αυτή που βασίζεται στο διεθνές δίκαιο. Οι σύνεδροι χαιρέτισαν τη δημιουργία του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, το οποίο ιδρύει την ατομική ποινική ευθύνη για  inter alia εγκλήματα εναντίον της ανθρωπότητας, είτε αυτά διαπράττονται με την έγκριση του Κράτους είτε από ομάδες.
3. Όταν η αντιτρομοκρατική νομοθεσία σχεδιάζεται, σε εθνικό, περιφερειακό ή διεθνές επίπεδο, οι ΥΑΔ συχνά εξαιρούνται από τις διαβουλεύσεις ενώ πρέπει να ζητείται η άποψή τους. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ πρέπει να συμπεριλάβει το Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στις διαβουλεύσεις του για θέματα τρομοκρατίας.
4. Οι ΥΑΔ πρέπει ενεργά να προωθούν τη Διακήρυξη του ΟΗΕ για τους Υπερασπιστές Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, προκειμένου να εξασφαλίσουν τη γενική αποδοχή ότι αφενός μεν το έργο των ΥΑΔ είναι νόμιμο, και αφετέρου για να διασφαλίσουν ότι όλοι αυτοί που υπερασπίζονται ανθρώπινα δικαιώματα – οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά δικαιώματα, καθώς και αστικά και πολιτικά- νοείται ότι απολαμβάνουν την προστασία της. Οι κυβερνήσεις πρέπει επίσης να ενθαρρύνουν τη διάδοση της Διακήρυξης του ΟΗΕ για τους ΥΑΔ και να πράττουν σύμφωνα με τις διατάξεις της. Η αποστολή της Ειδικού Εκπροσώπου του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για θέματα Υπερασπιστών Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων πρέπει επομένως να υποστηριχθεί πλήρως.
5. Οι σύνεδροι χαιρέτισαν την απόφαση της Δια-Αμερικανικής Επιτροπής για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (Inter-American Commission for Human Rights) να δημιουργήσει Ειδικό Τμήμα για τους ΥΑΔ, η οποία πρέπει να υποστηριχθεί πλήρως από τις Κυβερνήσεις της Αμερικάνικης ηπείρου και επίσης συνέστησαν η Αφρικάνικη Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου και των Λαών και το Συμβούλιο της Ευρώπης να ιδρύσουν το συντομότερο δυνατόν παρόμοια μονάδα. Τέτοιες πρωτοβουλίες πρέπει να υιοθετηθούν και από άλλους περιφερειακούς οργανισμούς συμπεριλαμβανομένου και του OSCE
6. Οι σύνεδροι χαιρέτισαν τη μεγαλύτερη συνεργασία μεταξύ του ΟΗΕ και των περιφερειακών διακυβερνητικών μηχανισμών καθώς και με την Ειδική Εκπρόσωπο του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για τους ΥΑΔ, και πρότειναν την διεξαγωγή ενός από κοινού συνεδρίου μεταξύ αυτών, το συντομότερο δυνατόν, προκειμένου να εξετασθεί η μετά την 11η Σεπτεμβρίου κατάσταση των ΥΑΔ.
7. Οι ΥΑΔ πρέπει να καλυτερεύσουν τη μεταξύ τους συνεργασία και την πολύπλευρη διαδικτυακή επικοινωνία τους, ιδίως ως προς τις διασυνδέσεις μεταξύ εγχώριων νομικών και πολιτικών οργανισμών, προκειμένου να εξασφαλισθεί μεγαλύτερη νομική προστασία των περισσότερο ευάλωτων ατόμων, στη βάση των διεθνών κανόνων ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
8. Σε αντιστοιχία με τα παραπάνω, οι σύνεδροι εξέφρασαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το καθεστώς των υπό κράτηση ατόμων βάσει της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας. Όλα τα άτομα που κρατούνται πρέπει να έχουν άμεση πρόσβαση σε δικηγόρους και άλλους ΥΑΔ προκειμένου να εξασφαλισθεί ο σεβασμός των ουσιωδών ανθρώπινων δικαιωμάτων τους.
9. Οι σύνεδροι επίσης κάλεσαν τις κυβερνήσεις και τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης να προστατεύσουν τα δικαιώματα των προσφύγων. Ορισμένα ΜΜΕ και κυβερνητικοί εκπρόσωποι έχουν δηλώσει ή έχουν  υπονοήσει ότι οι πρόσφυγες αποτελούν γενική απειλή για την ασφάλεια, παρότι όσοι διεκδικούν άσυλο υπόκεινται ήδη σε πολύ περιοριστικές διαδικασίες.
10. Οι ΥΑΔ πρέπει να δημιουργήσουν μέτρα προστασίας για τους ΥΑΔ οι οποίοι βρίσκονται σε κίνδυνο στις χώρες στις οποίες εργάζονται. Πρέπει επίσης να εξασφαλίσουν την ύπαρξη διαδικασιών οι οποίοι να διευκολύνουν την είσοδό τους σε ασφαλείς χώρες (συμπεριλαμβανομένης της παροχής οικονομικής και πρακτικής βοήθειας ) όπου απαιτείται.
11. Οι σύνεδροι επιβεβαίωσαν την σπουδαιότητα της αναφοράς των στοιχείων με ακρίβεια, της διαφάνειας και αντικειμενικότητας των ΥΑΔ.

Σε μια περίοδο αυξημένης ανασφάλειας υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη από ποτέ να αναπτυχθεί δημόσια υποστήριξη για τις αξίες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Είναι καλό να υπενθυμίσουμε ότι η “Διεθνής Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων” (UDHR) δηλώνει ότι κάθε πρόσωπο και κάθε ξεχωριστό μέλος της κοινωνίας πρέπει να προσπαθήσει μέσω της διδασκαλίας και της εκπαίδευσης να προωθήσει την έννοια του σεβασμού για αυτά τα δικαιώματα και για αυτές τις ελευθερίες.

Κολυμπάρι,

Κρήτη

21 Σεπτεμβρίου 2002